فصل چهار
فيروز خان غش غش ريسه مي رفت. حالا به خودم مي گويم شايد اين هم يك جور خوش و بش كردن بوداين قدر توي خانه ما، توي بيروني و اندروني، كلفت و نوكر و باغبان و برو و بيا بود كه همه شان يادم نيست. روزي نبود كه هفت هشت نفر سر سفره آقا جانم نان نخورند. لقب پدرم بصيرالملك بود و سه چهار پارچه ده و آبادي داشت. مرد با سواد و تحصيلكرده اي بود. يكي دو سالي در روسيه درس خوانده بود. شاعر بود. روشنفكر بود. عاشق اپرا بود كه در روسيه تماشا كرده بود. آقا بود. پدر مهرباني بود. با بچه هايش خيلي خوب تا مي كرد. حالا فكر نكني مثل داداشم بود كه مي نشيند با بچه هايش بحث سياسي و علمي و هنري مي كند ها! ولي خوب، براي دوران خودش به اصطلاح خيلي امروزي بود. با اين همه ما باز هم از او حساب مي برديم. مادرم، سودابه جان، واقعا نازنين بود. مثل
.اسمش
پدرم عاشق او بود. البته باز هم به رسم همان زمان خودشان. پانزده سال از پدرم كوچكتر بود. دختر يكي از تجار معروف و صاحب نام و معتبر بود و براي پدرم سه دختر آورده بود كه من دومي بودم. يك آقا به پدرم مي گفت و ده تا آقا از دهانش مي ريخت. خواهر اولم ازدواج كرده بود و يك پسر داشت. محمود. چشم خاله ام دنبال خواهر
w W w . T A K - S I T E . I R
كوچك ترم خجسته بود. مي خواست او را براي پسرش بگيرد. خواهرم پنج شش سال از من كوچكتر بود. ولي فعلا
.نوبت من بود كه بزرگ تر بودم
مادرم آرزوي يك پسر داشت. در آن زمان سي و دو سال بيشتر نداشت و يكي دو هفته بود كه از بوي غذا حالش به هم مي خورد. بله، مادرم باز حامله شده بود و ويار داشت. پدرم مي گفت: «نازنين خودت رو خسته نكن» يا «نازنين غذاي قوت دار بخور» ، « نازنين اين كار را نكن، نازنين اين كار را بكن.» حالا در اين هير و وير قرار بود براي من هم
.خواستگار بيايد
ما يك معلم سرخانه داشتيم كه به مادرس مي داد و خانم باجي همسرش خياط سرخانه ما بود. زن بيچاره، نا غافل
:دل درد گرفت و شبانه مرد. مادرم با آن حال ويار پرپر مي زد كه محبوبه لباس ندارد. دايه جانم مي گفت خانم جان، محبوبه يك صندوق پر از لباس دارد. چرا با خودتان اين طور مي كنيد؟ - :مادرم مي ناليد
.واي دايه خانم، دست به دلم نگذار. هر كدام را صد دفعه پوشيده
آخر فكري به نظر دايه خانم رسيد. چادر سر كرد و داوان دوان به منزل همه ام رفت. آن ها يك خياط خوب و خوش دست و پنجه داشتند كه الته سال ها بود حتي اسمش را هم به مادرم نمي گفتند. آخر زنها هميشه از اين چشم و همچشميها داشته اند. ئلي نمي دانم دايه خانم چه زباني ريخت و چه گفت كه عمه جانم به قول دايه ها سگرمه ها را
:در هم كشيد و گفت
اگر چه مي دانم نازنين خانم از اول چشمشان دنبال اين خياط بوده و اين حرف ها بهانه است، ولي به خاطر دختربرادرم مي فرستم فردا عصري بيايد منزلتان. ولي از قول من به نازنين خانم بگو، خانم ما كه هر كاري از دستمان بر
.بيايد كوتاهي نمي كنيم. شما هم آن قدر با ما سر سنگين نباشيد
پدر در اندروني بود كه دايه مخصوصا جلوي او پيغام را به مادرم رساند. مادرم با چشماني كه از شوق پيدا كردن يك
:خياط خوب برق ميزد و از پيغام عمه جانم متعجب و باطنا غضبناك بود رو به آقا جانم كرد و گفت
وا، چه حرف ها! مي بينيد آقا؟ البته خدا عمرشان بدهد. خانمي كردند كه خياطشان را فرستادند. ولي من نميدانم چه كوتاهي، چه جسارتي در حق كشور خانم كرده ام كه هر دفعه به يك بهانه صحبتي مي كنند كه دلگيري
.پيش بيايد. انگار خوششان مي آيد مرا بچزانند
:پدرم با متانت رو به مادرم كرد و گفت
پس خانم ،شما باز خانمي كنيد و لطفا كوتاه بياييد تا واقعا دلگيري پيش نيايد. موضوع را هر قدر كشش بدهيد
.بدتر مي شود
... ولي آقا
ولي آقا ندارد. هر كه گوش را مي خواهد گوشواره را هم مي خواهد. من كه شما را روي چشمم مي گذارم. گناه
.خواهرم را هم به بنده ببخشيد
:مادرم با شرمندگي گفت
خدا مرگم بدهد آقا. چه فرمايشاتي مي فرماييد. شما تاج سر ما هستيد. چشم، باز هم به خاطر گل روي شما
.چشم
:پدرم رو به دايه كرد و گفت
.در ضمن دايه خانم آدم هر حرفي را نقل قول نمي كند
:دايه خانم رنجيده خاطر گفت
.والله آقا، به ما دستور دادند. ما هم گفتيم
.بعد از اين دستورات را الك كنيد. خوب هايش را بگوييد، بدهايش را نگوييد
فورا فهميدم بند دل مادرم پاره شد. اگر دايه قهر ميكرد و مي رفت، آن هم حالا كه مادرم حامله بود، پيدا كردن يك دايه تر و تميز و با تجربه مثل او كه حالا سال ها بود با ما خانه يكي شده بود مكافات بود. مادرم فورا پا در مياني
.كرد
خوب، البته من هم بي تقصير نبودم. بي خود از كوره در رفتم. آخر آدم حامله ضعيف و كم طاقت هم مي
.شود
و قضيه فيصله پيدا كرد. دعواهاي پدر و مادرم در همين حد بود .انگار كه دكلمه مي كردند. يا با هم مشاعره مي كردند .هر كدام به خوبي مي دانستند در كجا بايد كوتاه بيايند .از گل نازكتر به هم نمي گفتند .خطاهاي يكديگر را به رو نمي آوردند .اين گذشت ها تا آنجا بود كه همگي مي دانستيم وقتي پدرم دو هفته يك بار شب هاي سه شنبه بيرون ميرود وشب به خانه بر نمي گردد در منزل عصمت خانم همسر دومش مي خوابد .ولي نمي دانستيم ايا مادرم
. هم مي داند و به روي خودش نمي اورد يا واقعا نمي داند
پنج سال پيش از آن .وقتي من ده سالم بود و مادرم خجسته را زاييده بود پدرم ابدا اظهار ناراحتي نكرد .حتي مثل هميشه براي مادرم يك سينه ريز طلا هم خريده بود ولي اغلب مي ديديم كه در حياط يا منزل قدم مي زند و در خودش فرو رفته است .تا اين كه شبي به مادرم گفت :كه به منزل ميرزراحسن مي رود .ميرزا حسن خان مرد محترمي بود از خانواده هاي شريف كه دستش چندان به دهانش نمي رسيد .از دايه مي شنيدم كه مي گفت : «خانوم خانوما» خدمتكاران مادرم را اينطور صدا مي كردند مي گويند اهل شعر وادب است وخوب تار مي زند ولي از او بدشان مي آيد چون اهل دل و خوشگذراني است و هر وقت آقا از خانه او بر مي گردند دهانشان بوي زهر ماري مي
. دهد
آن شب گويا پدرم افراط مي كند و سرش گرم مي شود وسفره دل را پيش ميرزا حسن خان باز مي كند كه چقدر دلش پسر مي خواهد و زنش چطور دختر زا از آب در آمده است .ميرزا حسن خان هم نامردي نمي كند خواهر زشت و بيوه خودش را كه مثل چوب كبريت لاغر و زشت بوده براي پدرم صيغه مي كند ومي گويد او از شوهر اولش يك پسر دو سه ساله دارد .شايد براي شما يك پسر بياورد .شما فقط سرپرست او باشيد و سايه تان بالاي سرش باشد همين كافي است .صبح كه پدرم از خواب بيدار مي شود مثل سگ پشيمان مي شود ولي ديگر كار از كار گذشته است و نمي توانسته از سر قول خود برگردد .همان شب عصمت خانم حامله مي شود و نه ماه بعد دوقلو براي پدرم مي زايد هر دو دختر هر دو سر زا مي روند .بعد از اين جريان پشت دستش را داغ كرد كه ديگر لب به زهر ماري نزند البته مطابق قولي كه به حسن خان داده بود هر پانزده روز يك بار به سراغ عصمت خانم مي رفت ولي او
. ديگر حامله نشد
گفتم پدرم عاشق مادرم بود مادرم نسبت به زمان خود زيبا بود زني نسبتا چاق سرخ وسفيد با موهاي روشن چشمان درشت وميشي وقد متوسط .شنيدم كه پدرم گفته بود همسرش شبيه خانم هاي زيبا و متشخص روسيه است .مادرم هر بار كه خانم هاي فاميل يا دوست و آشنا اين جمله را از پدرم نقل مي كرد از فرط شادي از خنده ريسه مي رفت
.
دور افتادم .داشتم مي گفتم بهار بود و قرار بود فردا عصر خياط عمه به خانه ما بيايد .سه هفته ديگر شب تولد حضرت رضا )ع( بود وقرار بود شازده خانم همسر عطاء الدوله براي خواستگاري به منزل ما بيايد. خواستگاري من
.براي پسرش
سودابه هيجان زده پرسيد:راست مي گويي عمه جان؟ همان كه سال ها از رجال معروف ايران بود؟ واي باورم نمي
شود. راستي او خواستگار شما بوده؟ باور كن جانم. باور كن. ولي من او را رد كردم.واي عمه جان، چه حما... سودابه زبانش را گاز گرفت. چي؟
.عمه جان لبخند زد
آراه مي گفتم. وسط حرفم نپر .يادم مي رود. او حدود ده پانزده سالي از من بزرگتر بود و مي گفتند تازه از فرنگ برگشته. دخترهاي خانواده هاي محترم برايش غش و ضعف مي كردند. همسر اولش سر زا رفته بود. آن زمان خيلي
.